Wyrok zaoczny w postępowaniu cywilnym – co to jest, kiedy zapada i jak można go zaskarżyć?

Bierność pozwanego w sprawie cywilnej otwiera sądowi furtkę do wydania wyroku zaocznego. Na czym polega ta bierność?  Sąd może wydać wyrok zaoczny w przypadku braku złożenia przez pozwanego odpowiedzi na pozew lub w przypadku braku stawiennictwa pozwanego na rozprawę. Taki wyrok jest niekorzystny dla pozwanego, gdyż staje się wykonalny przed jego uprawomocnieniem, z uwagi na nadany rygor natychmiastowej wykonalności. Pozwany może taki wyrok zaskarżyć i wnosić o zawieszenie tego rygoru, lecz liczy się czas i silne argumenty.

Czym jest wyrok zaoczny?

Wyrok zaoczny to jeden z rodzajów wyroków wydawanych przez sądy powszechne w postępowaniu cywilnym. Może być tak naprawdę wydany w każdej sprawie cywilnej, o ile zajdą przesłanki do jego wydania. Zasadą jest, że powód, który składa pozew, przedstawia w nim wszystkie swoje argumenty, przemawiające za uwzględnieniem jego roszczenia. Następnie, powód pozew wysyła lub składa osobiście we właściwym sądzie, który po weryfikacji czy pozew spełnia wszystkie wymogi formalne, jest należycie opłacony itp., przesyła go wraz z załącznikami oraz pouczeniami na adres pozwanego wskazany w treści pozwu. Sąd ma obowiązek pouczyć pozwanego w szczególności o skutkach niezłożenia odpowiedzi na pozew czy skutkach braku stawiennictwa na rozprawie, czyli właśnie o możliwościach wydania wyroku zaocznego oraz warunkach jego wykonalności. Ponadto sąd informuje o możliwości polubownego rozwiązania sporu, np. wskutek mediacji czy zawarcia ugody sądowej, obciążenia kosztami postępowania czy też możliwości ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, np. adwokata. Pouczenia te zajmują średnio 1-2 strony i zazwyczaj są napisane małym drukiem, wobec czego wiele osób ich nie czyta. Ignorantia iuris nocet – nieznajomość prawa szkodzi. Można powiedzieć, że sąd „na tacy” przedstawia negatywne skutki biernego zachowania strony w sprawie i wystarczy odrobina zaangażowania, aby temu zapobiec. Jednakże doświadczenie życiowe podpowiada, że te pouczenia, mimo wszystko nie są zrozumiałe dla osób, które z prawem nie mają do czynienia, wobec tego w przypadku otrzymania pozwu z pouczeniami – zawsze warto udać się na konsultacje do prawnika.

Zdarzają się jednak sytuacje (co raz częstsze), że pozwany, pod adresem zamieszkania wskazanym przez powoda w pozwie faktycznie nie zamieszkuje lub pomimo pozostawienia awiza – przesyłki z sądu celowo nie odbiera. Co w takiej sytuacji? Sąd zobowiązuje powoda do doręczenia pozwu wraz z załącznikami oraz pouczeniami za pośrednictwem komornika sądowego. Jeśli Komornik ustali, że pozwany pod wskazanym przez powoda adresem faktycznie nie mieszka – wtedy za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych czy Urzędu Skarbowego ustala adres, którym faktycznie ww. instytucjach posługuje się pozwany. W przypadku ustalenia innego adresu, podejmuje koleją próbę doręczenia pozwu wraz z załącznikami oraz pouczeniami na tenże adres. W przypadku skuteczności takiego doręczenia oraz dalszej bezczynności pozwanego, sąd ma możliwość wydania wyroku zaocznego. Co więcej, powód, składając pozew, może również umieścić wniosek o wydanie wyroku zaocznego, o ile zajdą przesłanki jego wydania. Należy pamiętać, że w części przypadków, sąd ma jedynie możliwość wydania wyroku zaocznego, nie jest to jego obowiązek. Wobec tego złożenie odpowiedniego wniosku przez powoda o wydanie wyroku zaocznego zdecydowanie wpłynie na jego korzyść i często doprowadzi do szybszego rozpoznania sprawy.

Kiedy sąd wydaje wyrok zaoczny?

Warunki wydania wyroku zaocznego w postępowaniu cywilnym reguluje Kodeks Postępowania Cywilnego (https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU19640430296/U/D19640296Lj.pdf). Jest to zamknięty katalog, który przedstawia następujące możliwości:

1. Sąd może wydać wyrok zaoczny na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany w wyznaczonym terminie nie złożył odpowiedzi na pozew. W takim przypadku bierności pozwanego, jest to prawo, a nie obowiązek sądu. Na złożenie odpowiedzi na pozew pozwany z reguły ma 14 dni, w bardziej skomplikowanych sprawach jest to 21 dni, 30 dni, a czasem i 2 miesiące. Jednakże standardem jest wspomniane 14 dni. W tym czasie pozwany musi przygotować pismo, w którym zawnioskuje o przeprowadzenie dowodów w sprawie. Warto pamiętać, że w przypadku, kiedy pozwany zdecyduje się skorzystać z usług adwokata i udzielić mu pełnomocnictwa do prowadzenia sprawy, to bieg terminu na złożenie odpowiedzi na pozew biegnie od doręczenia pozwu pozwanemu, a nie od terminu udania się do adwokata i przedstawienia mu korespondencji z sądu. Ponadto sąd może wydać wyrok zaoczny, gdy pozwany nie złożył odpowiedzi na pozew, wyłącznie wtedy, kiedy twierdzenia powoda o faktach zawartych w pozwie nie budzą uzasadnionych wątpliwości albo nie zostały przytoczone w celu obejścia prawa.

2. Sąd wyda wyrok zaoczny, kiedy mimo niezłożenia odpowiedzi na pozew, skierowano sprawę do rozpoznania na rozprawie, a pozwany nie stawił się na tę rozprawę, albo mimo stawienia się nie bierze w niej udziału. Wniosek z tego jest taki – nawet, kiedy pozwany nie złoży odpowiedzi na pozew, a sąd wyznaczy rozprawę, to pozwany ma prawo przyjść na tę rozprawę i podjąć się obrony swoich praw. Brak stawiennictwa na rozprawę w takiej sytuacji powoduje, że sąd wyda wyrok zaoczny. Również sam fakt stawiennictwa przez pozwanego na rozprawę z jednoczesnym brakiem faktycznego w  niej udziału, np. pozwany nie zajmuje stanowiska co do żądania powoda, nie formułuje żadnych zarzutów czy też nie składa wyjaśnień. Wyrok wydany w nieobecności pozwanego nie będzie zaoczny, jeżeli pozwany żądał przeprowadzenia rozprawy w swej nieobecności lub składał już w sprawie wyjaśnienia ustnie lub na piśmie. Wobec tego, aby uchronić się od wydania wyroku zaocznego w przypadku niestawiennictwa na rozprawie, warto w odpowiedzi na pozew złożyć wniosek o przeprowadzenie rozprawy podczas nieobecności pozwanego i jego pełnomocnika.

Warto dodać, że sąd w wyroku zaocznym nie jest zobligowany do uwzględnienia powództwa – może je oddalić w całości, jak i w części.

Wyrok zaoczny a klauzula wykonalności

Niekorzystną konsekwencją wyroku zaocznego dla pozwanego jest zdecydowanie jego natychmiastowa wykonalność. Sąd nadaje rygor natychmiastowej wykonalności takiemu wyrokowi z urzędu. Co to oznacza? Oznacza to, że powód, któremu sąd doręczył wyrok zaoczny, nie czekając na jego uprawomocnienie czy też stanowisko pozwanego, może od razu złożyć wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego u właściwego komornika. Komornik działa szybko, wobec czego nawet przed oficjalnym doręczeniem pozwanemu wyroku zaocznego wraz z pouczeniami, w tym pouczeniami co do drogi odwoławczej, taka egzekucja może zostać wszczęta, a Komornik może zająć konto bankowe pozwanego. Dla powoda wyroki zaoczne są bardzo korzystne, gdyż w przypadku „zwykłych” wyroków, musi samodzielnie złożyć wniosek o nadanie klauzuli wykonalności wyroku zaocznego, co też często przedłuża możliwość wszczęcia egzekucji o przynajmniej parę tygodni.

Pozwany ma możliwość wniesienia sprzeciwu od wyroku zaocznego, w którym, aby uchronić się od postępowania egzekucyjnego należy wniosek o zawieszenie rygoru natychmiastowej wykonalności nadanemu wyrokowi zaocznemu. Należy pamiętać, że samo wniesienie sprzeciwu od wyroku zaocznego nie uchyli rygoru natychmiastowej wykonalności.

Sąd zawiesi rygor natychmiastowej wykonalności,  jeżeli wyrok ten został wydany z naruszeniem przepisów o dopuszczalności wydania wyroku zaocznego albo jeżeli pozwany uprawdopodobni, że jego niestawiennictwo było niezawinione, a przedstawione w sprzeciwie okoliczności wywołują wątpliwości co do zasadności wyroku zaocznego. Wniosek taki należy uzasadnić, zwłaszcza kiedy pozwany chce wyjaśnić przyczyny swojego niestawiennictwa, np. pozwany w dniu, w którym miała odbyć się rozprawa uległ wypadkowi i trafił do szpitala – wówczas jest to niestawiennictwo niezawinione, a pozwany powinien przedstawić jako dowód, np. wypis ze szpitala. Ponadto, Sąd może uchylić rygor natychmiastowej wykonalności, jeśli odpis pozwu został uznany za doręczony w związku z nieodebraniem  przesyłki z poczty, pomimo dwukrotnej awizacji lub w przypadku, w którym aktualne miejsce zamieszkania jest inne niż to w dacie doręczenia pozwu.

Jak zaskarżyć wyrok zaoczny?

Wyrok zaoczny pozwany powinien zaskarżyć sprzeciwem w ciągu dwóch tygodni od dnia doręczenia mu wyroku. W przypadku „zwykłych” wyroków, aby złożyć apelację od takiego wyroku, najpierw należy złożyć wniosek o uzasadnienie i doręczenie takiego wyroku wraz z uzasadnieniem – w przypadku wyroku zaocznego, sąd doręcza wyrok zaoczny stronom z urzędu, bez uzasadnienia. Wobec tego w sprzeciwie bazuje się na samej treści wyroku zaocznego oraz pozwu i ewentualnych innych pism procesowych wydanych przez powoda. Niezbędnym elementem sprzeciwu od wyroku zaocznego jest wniosek o uchylenie wyroku zaocznego. W kolejnych punktach, jeśli pozwany nie zgadza się z roszczeniem powoda powinien wnieść o oddalenie powództwa i zasądzenie zwrotu kosztów procesu. Kolejne punkty sprzeciwu mogą dotyczyć wniosków, które powinny być złożone w odpowiedzi na pozew, m. in. wniosku o przeprowadzenie rozprawy czy też wnioski dowodowe. Ważnym elementem sprzeciwu jest również wniosek o zawieszenie rygoru natychmiastowej wykonalności wyroku zaocznego.

Z kolei w przypadku wyroku zaocznego, w którym sąd powództwo oddala w całości albo w części, powodowi przysługuje apelacja. Może dojść do sytuacji, w których zaistnieje zbieg apelacji wniesionej przez powoda oraz sprzeciwu pozwanego. Przyjmuje się, że w takiej sytuacji najpierw należy nadać bieg sprzeciwowi, a bieg apelacji powinien być wstrzymany do czasu wydania przez sąd pierwszej instancji wyroku na skutek sprzeciwu.

Kiedy wyrok zaoczny staje się prawomocny?

Wyrok prawomocny to taki wyrok, który podlega wykonaniu i od którego nie przysługuje środek odwoławczy do sądu wyższej instancji. „Zwykłe” wyroki sądu pierwszej instancji stają się prawomocne po 7 dniach od jego ogłoszenia, chyba, że jedna ze stron postępowania złożyła wniosek o jego uzasadnienie. Z kolei wyrok sądu drugiej instancji staje się prawomocny w dniu jego wydania. Jaka jest zasada przy wyrokach zaocznych? Terminy w sprawie wyroku zaocznego przedstawiają się inaczej, gdyż zależą od tego, która ze stron nie zgadza się z wyrokiem, co determinuje wybór środka zaskarżenia.

Jak już wcześniej wskazałam, pozwany, który nie zgadza się z wyrokiem zaocznym może wnieść sprzeciw. Ma na to 2 tygodnie od jego doręczenia. Jeśli nie zrobi tego w tym terminie – wyrok zaoczny staje się prawomocny. Jednakże w sytuacji pozwanego często równie ważną kwestią pozostaje rygor natychmiastowej wykonalności wyroku zaocznego, ponieważ często nawet w przypadku nieprawomocności takiego wyroku, będzie on natychmiast wykonalny.

Z kolei w przypadku wydania niekorzystnego wyroku dla powoda, powód, aby zaskarżyć go apelacją, musi najpierw wnieść wniosek o uzasadnienie w terminie tygodnia od dnia doręczenia mu wyroku. Jeśli takiego wniosku nie złoży, a pozwanemu minie termin na wniesienie sprzeciwu – wyrok zaoczny jest prawomocny. Z kolei jeśli powód taki wniosek złoży, ma dwa tygodnie na wniesienie apelacji. I znowu, jeśli powód nie złoży apelacji ww. terminie, a pozwanemu minie termin na wniesienie sprzeciwu – wyrok zaoczny jest prawomocny.

Przykłady zastosowania wyroku zaocznego

Wyrok zaoczny w sprawach cywilnych jest często wydawany w sprawach o zapłatę, ale także innych, m.in. w sprawach rodzinnych, w tym rozwodowych, o eksmisję. Sąd ma możliwość wydania takiego wyroku w przypadku, kiedy fakty zawarte w pozwie lub pismach procesowych nie budzą uzasadnionych wątpliwości albo nie zostały przytoczone w celu obejścia prawa. Wobec tego, kiedy powód chce uzyskać wyrok zaoczny, musi należycie i w sposób nie budzący wątpliwości opisać swoje twierdzenia, wnioski i zarzuty, a także załączyć niezbędny materiał dowodowy. 

Sąd wydaje wyrok zaoczny wtedy, kiedy pozwany nie stawi się na rozprawę. Do najczęstszych sytuacji, w których pozwany nie bierze ze swojej winy udziału należą: choroba pozwanego, pobyt w szpitalu, wypadek, czy też nieprawidłowe doręczenie mu pozwu. Również sam fakt stawiennictwa przez pozwanego na rozprawę z jednoczesnym brakiem faktycznego w  niej udziału, np. pozwany nie zajmuje stanowiska co do żądania powoda, nie formułuje żadnych zarzutów czy też nie składa wyjaśnień.

Podsumowanie – co warto wiedzieć o wyroku zaocznym?

Sąd wydaje wyrok zaoczny, kiedy taką możliwość dają mu przepisy Kodeksu Postępowania Cywilnego. Jest to rodzaj wyroku użyteczny dla powoda i jednocześnie bardzo niekorzystny dla pozwanego, z uwagi na zawarty w nim rygor natychmiastowej wykonalności. Jeśli chcesz uzyskać w swojej sprawie wyrok zaoczny albo otrzymałeś wyrok zaoczny i chcesz się od niego odwołać – zapraszam do nawiązania kontaktu.  Pełna oferta usług Kancelarii Adwokackiej Gabrieli Urszulak z zakresu prawa cywilnego znajduje się tutaj: https://adwokaturszulak.pl/prawo-cywilne/

Najczęściej zadawane pytania odnośnie wyroku zaocznego