Wyrok prawomocny i nieprawomocny – czym się różnią i na czym polegają?

Sprawa prowadzona w sądzie kończy się co do zasady wydaniem wyroku lub postanowienia, w zależności od trybu, w którym jest prowadzona. Nie zawsze wyrok (postanowienie) kończący postępowanie jest wyrokiem wykonalnym, gdyż dzielą się one na nieprawomocne i prawomocne. Różnice pomiędzy nimi są ogromne, a każdy z nich wywołuje inne, szczegółowo określone skutki prawne. Ujmując to pokrótce: wyrok nieprawomocny nie kończy postępowania – możesz się od niego odwołać do sądu wyższej instancji, a z kolei wyrok prawomocny kończy postępowanie sądowe, a Twoje możliwości jego zmiany są znacznie ograniczone. Dotyczy to wszystkich postępowań: cywilnych, karnych, rodzinnych czy gospodarczych.

Wyrok nieprawomocny

Oznaczenie wyroku, jako „nieprawomocnego” jest konsekwencją dwuinstancyjności postępowania, czyli jednej z głównej zasad postępowania sądowego w Polsce. Naszą sprawę rozpoczynamy przed sądem pierwszej instancji, prowadzimy przed nim całe postępowanie i oczekujemy na wydanie rozstrzygnięcia, w postaci wyroku lub postanowienia. Orzeczenie wydane przez sąd z reguły jest korzystne dla jednej ze stron postępowania, a dla drugiej już niekoniecznie. Dla przykładu załóżmy, że jesteśmy po tej pierwszej stronie – wygraliśmy sprawę o zapłatę – czy możemy oczekiwać, że w tym samym dniu, w którym zapadł wyrok druga strona zwróci nam zasądzoną przez sąd kwotę? Niestety, dalej musimy uzbroić się w cierpliwość, gdyż druga strona wciąż ma możliwość, aby ten wyrok zmienić (tutaj warto dodać, że wyjątkiem od tej zasady pozostaje wyrok z rygorem natychmiastowej wykonalności, ale tylko mała część wydawanych przez polskie sądy wyroków taki rygor właśnie posiada). W ciągu 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku można złożyć wniosek o uzasadnienie wyroku, z czego przegrana strona niemal zawsze korzysta. Następnie sąd sporządza uzasadnienie wyroku i doręcza je stronie, która o to zawnioskowała. Wtedy nasz przeciwnik ma 14-dniowy termin na sporządzenie i wniesienie apelacji do sądu drugiej instancji.

Przedstawiona sytuacja dotyczy wyroku nieprawomocnego, czyli takiego, od którego służy prawo odwołania do sądu wyższej instancji. Nie podlega on wykonaniu i nie jest wiążący dla żadnej ze stron sporu. Na skutek apelacji przeciwnika może on zostać uchylony i zmieniony. Sąd drugiej instancji może takiego odwołania nie uwzględnić i wtedy utrzymuje w mocy wyrok sądu pierwszej instancji.

Co zrobić w sytuacji otrzymania wyroku nieprawomocnego  – porady

Tak jak w powyżej opisanej sytuacji, jeśli znajdujesz się po stronie niezadowolonej z wyroku w sprawie cywilnej – możesz w terminie 7 dni od dnia jego ogłoszenia złożyć wniosek o uzasadnienie. Podlega on opłacie 100 zł i musisz wskazać, czy domagasz się uzasadnienia wyroku w całości czy też w jego części. Taka sama procedura obowiązuje w sprawie karnej, z tą różnicą, że taki wniosek nie podlega żadnej dodatkowej opłacie. Po otrzymaniu i zapoznaniu się z uzasadnieniem wyroku, decydujesz czy składasz odwołanie od niego do sądu wyższej instancji. Jeśli tak – to dopiero po wydaniu wyroku przez ten sąd, wyrok staje się prawomocny.

Wyrok prawomocny – czym jest i jakie niesie konsekwencje

Co oznacza wyrok prawomocny? To wyrok, który podlega wykonaniu oraz nie może zostać zaskarżony do sądu wyższej instancji. Co ważne, wyrokiem prawomocnym również może być wyrok sądu pierwszej instancji. Staje się on prawomocny w pierwszym dniu, w którym w którym złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku będzie spóźnione, np. sąd rejonowy wydał wyrok i ogłosił go stronom postępowania w dniu 21 października 2024 r. Żadna ze stron nie złożyła wniosku o uzasadnienie w terminie 7 dni, czyli do dnia 28 października 2024 r. W związku z tym w dniu 29 października 2024 r. opisywany wyrok stał się już prawomocny. Do takiej sytuacji może dojść, kiedy obie strony są usatysfakcjonowane z treści wyroku (np. w sytuacji rozwodu, kiedy dwie strony chcą się rozstać) albo wtedy, kiedy strona niezadowolona z wyroku uchybi terminowi do wniesienia wniosku o jego uzasadnienie. Ta sama reguła dotyczy postępowań cywilnych oraz karnych. W tej sytuacji stronom nie przysługuje prawo do wniesienia odwołania, mogą też oczekiwać wypełnienia obowiązków nałożonych przez sąd. Jeśli wiemy, że wyrok jest już prawomocny i chcemy go mieć w formie papierowej ze stosowną adnotacją, to składamy wniosek o wydanie danego wyroku wraz ze stwierdzeniem prawomocności, który podlega opłacie 20 zł. Taki wniosek możemy złożyć w każdej chwili. Taki wyrok w formie papierowej „z pieczątką” będzie przydatny m.in. w urzędach, w pracy, w innych postępowaniach.

Wyrok prawomocny – czy można się odwołać

Od wyroku prawomocnego nie można odwołać się do sądu wyższej instancji. Taki wyrok podlega wykonaniu, a my, w zależności po której stronie stoimy – albo musimy wykonać nałożone obowiązki albo możemy oczekiwać ich wykonania przez przeciwnika.  W szczególnych przypadkach, które są przewidziane na drodze cywilnej, jak i karnej, od prawomocnego wyroku można złożyć nadzwyczajny środek zaskarżenia, m.in. skargę kasacyjną (kasację) do Sądu Najwyższego, skargę na wyrok sądu odwoławczego czy też wnieść o wznowienie postępowania. Jednakże są to szczególne procedury, możliwe wyłącznie w ściśle określonych przez prawo przypadkach, od których nie ma odstępstw.

Wyrok prawomocny a nieprawomocny główne różnice – podsumowanie

Zasadą w polskim prawie pozostaje, że od wyroku nieprawomocnego możesz odwołać się do sądu wyższej instancji, a od wyroku prawomocnego takie prawo już Ci nie przysługuje. Jeśli nie wiesz, czy wyrok, który uzyskałeś w Twojej sprawie jest nieprawomocny czy też już prawomocny – skontaktuj się z Kancelarią. Szczegółowa informacja dotycząca spraw, którymi się zajmuję znajduje się tutaj: https://adwokaturszulak.pl/prawo-cywilne/

Często zadawane pytania o wyrok prawomocny i nieprawomocny