Ugoda sądowa a ugoda pozasądowa – różnice, procedury i najczęstsze wątpliwości

Spór nie zawsze musi kończyć się w sądzie, a jeśli już znajdziemy się w sądzie – nie zawsze musi kończyć się wyrokiem. Strony sporu mogą zawrzeć ugodę, czyli porozumienie, najczęściej w formie pisemnej, które kończy spór.  Zawarcie ugody w sprawie cywilnej często wiąże się z kompromisem oraz wzajemnymi ustępstwami, na co wprost wskazuje treść przepisu art. 917 Kodeksu cywilnego (https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19640160093) . Zgodnie z jego literalnym brzmieniem, przez ugodę strony czynią sobie wzajemne ustępstwa w zakresie istniejącego między nimi stosunku prawnego w tym celu, aby uchylić niepewność co do roszczeń wynikających z tego stosunku lub zapewnić ich wykonanie albo by uchylić spór istniejący lub mogący powstać. Ugodę możemy zawrzeć w sądzie, w trakcie rozpoczętego już postępowania – wtedy będziemy mieć do czynienia z ugodą sądową. Ugodę możemy zawrzeć także w przed wdaniem się w spór sądowy, a jeśli taki trwa – poza sądem. Wtedy mamy do czynienia z ugodą pozasądową. Przed zdecydowaniem się na zawarcie ugody, warto wiedzieć jakie są skutki zawarcia każdej z jej form.

Czym jest ugoda sądowa

Ugoda sądowa to czynność materialnoprawna, jak i procesowa stron postępowania sądowego. Ugodę można zawrzeć na każdym etapie postępowania, również przed Sądem II Instancji (jednakże taka sytuacja występuje stosunkowo rzadko). W trakcie sporu sądowego, również Sąd rozpatrujący naszą sprawę zawsze nakłania strony postępowania do zawarcia porozumienia w formie ugody. Często, na wniosek stron postępowania, sądy odraczają rozprawy lub nie kontynuują postępowania dowodowego ze względu na rozmowy ugodowe stron. Wypracowanie wspólnego porozumienia często jest lepszym sposobem na zakończenie sprawy, niż wyrok sądowy, w którym to sąd co do zasady opowiada się za racjami jednej ze stron postępowania.

Skutki materialnoprawne ugody sądowej to przede wszystkim oświadczenia woli stron co do sposobu zakończenia sporu i jego skutków. Z kolei skutki procesowe zawarcia ugody pozasądowej to przede wszystkim zakończenie postępowania poprzez jego umorzenie wskutek zawarcia ugody. Sąd w takiej sytuacji umarza postępowanie  na podstawie art. 355 § 1 Kodeksu Postępowania Cywilnego (https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU19640430296/U/D19640296Lj.pdf) , a treść ugody jest wciągana do protokołu rozprawy albo zostaje umieszczona w odrębnym dokumencie wraz z podpisami stron, stanowiącym część protokołu. Sąd rozpatrujący sprawę każdorazowo bada proponowaną przez strony treść ugody, ponieważ ugoda sądowa nie może zmierzać do obejścia prawa lub naruszać zasad współżycia społecznego. Wobec tego, nawet w przypadku porozumienia stron, sąd często przeprowadza częściowo postępowanie dowodowe, np. poprzez przesłuchanie stron.

Na zgodny wniosek stron przed rozpoczęciem postępowania sądowego lub jego w trakcie, sąd może skierować strony do mediacji. Wypracowana przed mediatorem ugoda ma ten sam walor co ugoda sądowa, gdyż wymaga zatwierdzenia przez sąd. W tym celu, konieczne jest złożenie przez strony do właściwego sądu wniosku o zatwierdzenie ugody.

Czym jest ugoda pozasądowa?

Ugoda pozasądowa jest zawierana co do zasady przed wszczęciem postępowania. Strony poprzez negocjacje i rozmowy, idąc na wspólne ustępstwa, wypracowują wiążące dla nich porozumienie. W negocjacjach przy zawieraniu ugody pozasądowej nieoceniony jest udział pełnomocnika, który będzie  starał się wywalczyć korzystne rozwiązania dla klienta, tak aby ten nie musiał wdawać się w spór sądowy, a także będzie czuwał nad ostateczną treścią ugody.

Ugoda stanowi formę umowy wzajemnej, która jest zawierana wtedy, kiedy obie jej strony zgadzają się na jej zawarcie. Postanowienia takiej ugody, tak, jak w umowach, skutkują nałożeniem na jej strony prawa, jak i obowiązki. Strony zawierając ugodę pozasądową w celu rozwiązania istniejącego między nimi sporu, powinny pamiętać, o tym, że brak wywiązywania się z postanowień zawartych w ugodzie, może i tak doprowadzić do konieczności skierowania sprawy do właściwego sądu.

Różnice między ugodą sądową a pozasądową

Ugoda pozasądowa wywołuje skutki materialnoprawne, a z kolei zawarcie ugody sądowej wywołuje skutki materialnoprawne, jak i procesowe. Ugoda pozasądowa to umowa, której niewykonanie rodzi odpowiedzialność kontraktową na podstawie art. 471 Kodeksu Cywilnego, z kolei ugoda sądowa ma moc wyroku i stanowi tytuł wykonawczy. Ugodę sądową możemy zawrzeć tylko przed sądem, który bada jej treść i ugodę zatwierdza. Z kolei ugodę pozasądowa zawierają wyłącznie strony, a sąd tego procesu w żaden sposób nie nadzoruje ani nie kontroluje. Ugodę przedsądową zawiera się co do zasady przed wystąpieniem na drogę sądową, co wpływa na wysokość kosztów, które strona musi ponieść w celu rozwiązania sporu. W przypadku ugody sądowej, strona musi przyszykować się na poniesienie pewnej części kosztów. Sądy motywują strony do zawarcia ugody już w trakcie postępowania sądowego, a jedną z motywacji jest fakt obligatoryjnego zwrotu połowy opłaty od pozwu, a w pewnych przypadkach nawet całości. Obie formy ugody są zawierane co do zasady w formie pisemnej, jednakże ugoda przedsądowa może być zawarta w dowolnej formie, nawet ustnej.

Jakie są skutki zawarcia ugody sądowej i pozasądowej?

Ugoda sądowa pełni taką samą funkcję jak orzeczenie sądu – strony mają obowiązek ją wykonać, a jeśli jedna ze stron odmawia jej wykonania czy dostosowania się do jej warunków, to druga strona może wnieść o nadanie ugodzie sądowej klauzuli wykonalności i skierować sprawę na drogę postępowania egzekucyjnego. Ponadto zawarcie ugody sądowej stwarza możliwość ubiegania się o zwrot uiszczonej już przez stronę wszczynającą postępowanie opłaty od pozwu albo opłaty od wniosku. Sąd zwraca z urzędu całość tej opłaty w przypadku zawarcia ugody sądowej lub zawarcia ugody przed mediatorem zatwierdzonej przez sąd jeszcze przed rozpoczęciem rozprawy przed sądem pierwszej instancji. Z kolei zwrot połowy opłaty następuje w przypadku zawarcia ugody sądowej po rozpoczęciu pierwszej rozprawy.

Zawarcie ugody pozasądowej nie wywołuje takich samych skutków jak orzeczenie sądowe i nie można na podstawie takiej ugody wszcząć postępowania egzekucyjnego przed komornikiem sądowym. Jej niewykonanie lub nienależyte wykonanie rodzi odpowiedzialność kontraktową zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego. Co w sytuacji, w której dojdzie do zawarcia ugody pozasądowej już po wszczęciu postępowania sądowego – czy wtedy jest szansa na zwrot uiszczonych opłat od złożonego pozwu albo złożonego wniosku? Tak, istnieje taka możliwość, lecz jej warunkiem jest osiągnięcie porozumienia i cofnięcie pozwu przed wysłaniem jego odpisu pozwanemu. W takiej sytuacji sąd zwraca całość uiszczonej przez powoda opłaty. Z kolei, jeśli do porozumienia dojdzie w sytuacji, gdy pozwany otrzymał już odpis pozwu, lecz cofnęliśmy pozew przed rozpoczęciem posiedzenia, na które sprawa została skierowana – to sąd zwróci połowę opłaty od pozwu.

Egzekucja ugody – co warto wiedzieć?

Tutaj znowu należy rozróżnić egzekucję ugody sądowej od egzekucji ugody pozasądowej. Ugoda sądowa, zgodnie z treścią art. 777 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania cywilnego stanowi tytuł egzekucyjny, a z kolei po nadaniu jej klauzuli wykonalności stanowi tytuł wykonawczy, z którym wierzyciel może udać się do komornika sądowego w celu wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego – ugody sądowej niczym nie różni się od postępowania egzekucyjnego prowadzonego np. na podstawie prawomocnego wyroku sądowego. Wobec tego warto pamiętać, aby ugoda była sformułowana w taki sposób, aby nie budziła żadnych wątpliwości co do jej wykonania na drodze postępowania egzekucyjnego. Jej treść powinna szczegółowo określać zakres świadczeń i zobowiązań jej stron, sposób, a także termin i sposób ich wykonania. Na tym etapie nie można już zmienić treści ugody, wobec tego o wyżej wspomnianą precyzyjność i staranność należy zadbać na etapie zawierania ugody i przed jej zatwierdzeniem przez sąd.

Warto również pamiętać, że na każdym etapie postępowania istnieje możliwość jego polubownego rozwiązania – nawet, jeśli już doszło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego będącego ugodą sądową, to dłużnik może zwrócić się do wierzyciela w celu zawarcia porozumienia również na tym etapie.

Z kolei ugoda pozasądowa nie jest tytułem egzekucyjnym i nie może stanowić podstawy do prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Stanowi ona konsensualną umowę miedzy stronami do niej przystępującymi, a jej naruszenie stanowi odpowiedzialność kontaktową na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego. W związku z tym, jak w przypadku każdej umowy, niewykonanie lub nienależyte wykonanie ugody pozasądowej może stanowić podstawę do zainicjowania sprawy przed sądem powszechnym.

Zalety i wady ugody sądowej i pozasądowej

Zawarcie porozumienia w formie ugody ma wiele korzyści, a o wartości takiego rozwiązania przemawia fakt, że ugodę można zawrzeć na każdym etapie postępowania sądowego, do czego niejednokrotnie namawiają same sądy.  

Niewątpliwą zaletą zawarcia ugody sądowej jest fakt, iż taka ugoda zastępuje orzeczenie sądu, stanowi tytuł egzekucyjny i może stanowić podstawę postępowania egzekucyjnego. Wobec tego jest to forma niewątpliwie bezpieczniejsza dla wierzyciela, jeśli chodzi o gwarancję realizacji jego roszczeń. Jednakże, jej zawarcie wiąże się z koniecznością zainicjowania sprawy w sądzie i poniesienia kosztów, tj. opłaty sądowej i często również pełnomocnika. Koszty te w przypadku zawarcia ugody sądowej zostaną ostatecznie zwrócone w całości albo w części, lecz w pierwszej kolejności trzeba je ponieść. Ponadto, możliwość zawarcia tej ugody oraz oczekiwanie na zwrot opłat są również uzależnione od pracy sądów, które obecnie są znacznie obciążone ilością prowadzonych spraw.

Zaletą zawarcia ugody pozasądowej jest fakt braku konieczności zainicjowania sprawy przed sądem, ponoszenia opłat związanych z takim postępowaniem, a także uniknięcie stresu związanego z obecnością w sądzie. Jest to jednak opcja „mniej bezpieczna” dla wierzyciela, ponieważ ugoda pozasądowa nie jest wiążąca w ten sam sposób co ugoda sądowa – nie ma mocy wyroku sądowego, nie stanowi tytułu egzekucyjnego, a jej naruszenie może dopiero stanowić podstawę do zainicjowania postępowania sądowego. Ponadto forma ugody pozasądowej jest dowolna, może zostać zawarta również ustnie, co jednocześnie może stanowić jej zaletę, jak i wadę.

Podsumowanie – co wybrać i kiedy?

Zawarcie ugody jest rozwiązaniem korzystnym, wtedy, kiedy już sama myśl o prowadzeniu sporu sądowego jest stresująca. Kwestia, którą z jej form wybrać, tj. czy lepiej zawrzeć ugodę pozasądową lub ugodę sądową, zależy m.in. od charakteru sprawy, wartości przedmiotu sporu, czy też stopnia skonfliktowania stron i wzajemnych relacji. Wybór ten jest również zależny od Twoich możliwości finansowych, a także czasowych. W takich sprawach, dobrym rozwiązaniem jest zgłoszenie się po profesjonalną poradę prawną. Pomoc adwokata w kwestii zawarcia ugody, również na etapie przedsądowym jest nieoceniona. W świetle konkretnej sprawy, adwokat wyjaśni Ci zalety ugody sądowej oraz pozasądowej, a także wady każdej z jej form. Ponadto wspomoże lub poprowadzi negocjacje i będzie nadzorował ostateczną formę i treść zwartej ugody.

Jeśli potrzebujesz porady w kwestii możliwości zawarcia ugody sądowej lub ugody pozasądowej, czy też w zakresie negocjacji jej treści, zapraszam do kontaktu z Kancelarią Adwokacką Adwokat Gabrieli Urszulak. Oferta usług Kancelarii Adwokackiej z zakresu prawa cywilnego oraz prawa rodzinnego znajduje się tutaj: https://adwokaturszulak.pl/prawo-cywilne/ oraz https://adwokaturszulak.pl/prawo-rodzinne/

Najczęściej zadawane pytanie w kwestii ugody pozasądowej