Areszt śledczy – wszystko co musisz wiedzieć

Czy za popełnione przestępstwo zawsze trafię do aresztu? Ile będę w nim przebywać? Czy ktoś mnie będzie mógł w nim odwiedzić? Te i inne pytania dotyczące aresztu często zadają mi klienci, zazwyczaj dla zaspokojenia własnej ciekawości. Jednakże wiele osób korzystających z usług kancelarii adwokackiej potrzebuje odpowiedzi na powyższe pytania, ponieważ dotyczą ich już bezpośrednio. W tym artykule odpowiem na część z nich, wskażę czy areszt śledczy i więzienie jest tym samym miejscem, a także czy w Polsce, tak jak na amerykańskich filmach można wpłacić kaucję.

Czym jest areszt śledczy?

Areszt śledczy to część systemu penitencjarnego i miejsce, w którym osadza się osoby tymczasowo aresztowane. Co do zasady nie jest to miejsce przeznaczone do odbywania kary orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, chociaż z uwagi na liczbę osadzonych, w areszcie możemy spotkać osoby odbywające taką właśnie karę. Areszt śledczy może być oddziałem zakładu karnego (często spotykane w małych miejscowościach), albo samodzielną placówką, co ma miejsce najczęściej w dużych miastach, np. we Wrocławiu, gdzie areszt śledczy mieści się na ul. Świebodzkiej i jest położony bezpośrednio przy sądach. W Polsce jest ok. 40 aresztów śledczych, z czego zdecydowana większość jest przeznaczona wyłącznie dla mężczyzn.

Areszt śledczy a zakład karny – czym się różnią

„Czy za to pójdę do więzienia?” – w mojej pracy często pada takie pytanie, jednakże w ślad za nim pojawia się kolejne – czy areszt śledczy i więzienie to to samo? W języku potocznym często używa się określenia „więzienie” jednocześnie na areszt śledczy oraz na zakład karny. Jednakże są to dwa odrębne miejsca należące do polskiego systemu penitencjarnego. Do zakładu karnego trafiają osoby, które mają do odbycia karę pozbawienia wolności, która została orzeczona prawomocnym wyrokiem sądu oraz podlega wykonaniu. Zakłady karne dzielą się na otwarte, półotwarte oraz zamknięte, ponadto są one wyspecjalizowane np. istnieją zakłady karne dla recydywistów penitencjarnych, czyli skazanych, którzy już wcześniej przebywali w zakładzie karnym. Kwestie odbywania kary pozbawienia wolności, praw i obowiązków osadzonych reguluje ustawa – Kodeks karny wykonawczy ( https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU19970900557/U/D19970557Lj.pdf ).

Z kolei w areszcie śledczym przebywają osoby tymczasowo aresztowane, czyli osoby wobec których dopiero toczy się postępowanie karne – czy to na etapie przygotowawczym, czy sądowym. Są to osoby, które korzystają z domniemania niewinności i nie został wobec nich orzeczony prawomocny wyrok pozbawienia wolności. Osoby te mają inny zakres praw niż osoby pozbawione wolności, np. nie mogą podjąć pracy, potrzebują zgody prokuratora lub sądu na widzenie się z obrońcą czy rodziną. Nie mogą swobodnie korzystać z telefonu, na co również muszą uzyskać zgodę organu, do którego dyspozycji podlegają. Osoby te są izolowane na czas postępowania karnego, dla gwarancji jego prawidłowego przebiegu.

Kto i z jakiego powodu może trafić do aresztu?

Tymczasowe aresztowanie to jeden ze środków zapobiegawczych, jakie stosuje organ prowadzący postępowanie, w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania. Jest to najsurowszy środek zapobiegawczy w polskim Kodeksie postępowania karnego, pozostałe mają charakter nieizolacyjny. Środki te można stosować tylko wtedy, gdy zebrane dowody wskazują na duże prawdopodobieństwo, że oskarżony popełnił przestępstwo.

Do aresztu śledczego może trafić osoba tymczasowo aresztowana, czyli taka, wobec której istnieje uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa. Może to być osoba podejrzana w postępowaniu karnym, ale także osoba oskarżona – czyli taka, wobec której wniesiono akt oskarżenia. Sądy nie orzekają tymczasowego aresztowania w każdym przypadku – jego zastosowanie wymaga pogłębionej analizy zgromadzonego na danym etapie materiału dowodowego i odpowiedzi na pytanie: czy zebrane dowody wskazują na duże prawdopodobieństwo, że podejrzany/oskarżony popełnił dane przestępstwo. Sądy rozpatrują także inne, szczególne przesłanki: czy zachodzi obawa matactwa , czyli nakłaniania innych do składania fałszywych zeznań, ukrywania się czy ucieczki, a także czy czyn, o którego popełnienie jest podejrzana dana osoba jest zagrożony karą 8 lat pozbawienia wolności albo i wyższą. Sąd bierze pod uwagę również przesłanki uzasadniające odstąpienie od tymczasowego aresztowania: czy spowodowałoby to dla jego życia lub zdrowia poważne niebezpieczeństwo, a także czy pociągałoby wyjątkowo ciężkie skutki dla oskarżonego lub jego najbliższej rodziny. Po analizie wszystkich tych przesłanek sąd wydaje postanowienie w przedmiocie zastosowania bądź odmowy zastosowania tymczasowego aresztowania.

Ile maksymalnie można przebywać w areszcie śledczym i czy można wyjść z aresztu za kaucją?

Sąd może wydać postanowienie w przedmiocie zastosowania tymczasowego aresztowania na okres maksymalnie trzech miesięcy. Na takie postanowienie przysługuje zażalenie, jednakże jego złożenie nie wstrzymuje stosowania tego środka – aresztowany oczekuje na jego rozstrzygnięcie przebywając już w areszcie śledczym. Kiedy zbliża się koniec okresu, na który zastosowano tymczasowe aresztowanie, a np. śledztwo trwa nadal, przesłanki stosowania tymczasowego aresztowania dalej są uzasadnione, to organ wnosi o przedłużenie tego środka, znowu o maksymalnie trzy miesiące. Taki scenariusz powtarza się cyklicznie aż do momentu, kiedy sąd zdecyduje, że stosowanie tymczasowego aresztowania nie jest już konieczne albo kiedy postępowanie zostanie prawomocnie zakończone. Łączny okres stosowania tymczasowego aresztowania do chwili wydania pierwszego wyroku przez sąd pierwszej instancji nie może przekroczyć 2 lat, jednakże okres ten może zostać przedłużony przez sąd apelacyjny.

Ponadto istnieje możliwość opuszczenia aresztu śledczego po wpłaceniu potocznie zwanej „kaucji”. W Polsce prawo przewiduje możliwość wpłaty poręczenia majątkowego (art. 266 Kodeksu postępowania karnego) – Sąd zamiast zastosowania tymczasowego aresztowania może zgodzić się na uiszczenie określonych środków majątkowych (w postaci pieniędzy, papierów wartościowych, zastawu lub hipoteki) jako zabezpieczenia prawidłowego przebiegu postępowania oraz uniknięcie np. ucieczki, gdyż w takiej sytuacji wpłacone środki ulegają przepadkowi. Poręczenie może być wpłacone przez oskarżonego albo inną osobę, z kolei jego wysokość jest ustalana indywidualnie – może wahać się od kilku tysięcy złotych do kilku milionów złotych albo też i większych kwot.

Jeśli Twój bliski przebywa w areszcie śledczym i chcesz mu pomóc – Kancelaria Adwokacka Adwokat Gabrieli Urszulak świadczy usługi w tym zakresie. Szczegółowa informacja dotycząca spraw karnych znajduje się tutaj: Prawo Karne.

Areszty Śledcze w Polsce

Poniżej przedstawiam listę działających Aresztów Śledczych w Polsce (wiele z działających Aresztów Śledczych zostało w 2018 r. zniesionych i przekształconych w Oddziały Zewnętrzne Zakładów Karnych):

Areszty śledcze w województwie dolnośląskim

• Areszt Śledczy w Dzierżoniowie

  ul. Ząbkowicka 53, 58-200 Dzierżoniów, telefon: 74 832 48 50

• Areszt Śledczy w Jeleniej Górze

  ul. Artura Grottgera 2, 58-500 Jelenia Góra, telefon: 75 754 03 40

• Areszt Śledczy w Świdnicy

  ul. Trybunalska 16, 58-106 Świdnica, telefon: 74 854 93 00

• Areszt Śledczy we Wrocławiu

  ul. Świebodzka 1, 50-046 Wrocław, telefon: 71 327 24 00

Areszty śledcze w województwie kujawsko-pomorskim

• Areszt Śledczy w Bydgoszczy

  Wały Jagiellońskie 4, 85-131 Bydgoszcz, telefon: 52 348 60 06

Areszty śledcze w województwie lubelskim

• Areszt Śledczy Krasnystaw

  ul. Poniatowskiego 27, 22-300 Krasnystaw, telefon: 82 575 61 00

• Areszt Śledczy w Lublinie

  ul. Południowa 5, 20-482 Lublin, telefon: 81 71 04 400

Areszty śledcze w województwie lubuskim

• Areszt Śledczy Międzyrzecz

  ul. Młyńska 21, 66-300 Międzyrzecz, telefon: 95 742 75 00

• Areszt Śledczy w Zielonej Górze

  ul. Łużycka 2, 65-601 Zielona Góra, telefon: 68 329 82 40

Areszty śledcze w województwie łódzkim

• Areszt Śledczy w Łodzi

  ul. Smutna 21, 91-729 Łódź, telefon: 42 675 00 00

• Areszt Śledczy w Piotrkowie Trybunalskim

  ul. Wronia 76/90, 97-300 Piotrków Trybunalski, telefon: 44 616 64 00

Areszty śledcze w województwie małopolskim

• Areszt Śledczy Kraków

  ul. Montelupich 7, 31–155 Kraków, telefon: 12 630 11 00

Areszty śledcze w województwie mazowieckim

• Areszt Śledczy w Grójcu

  ul. Armii Krajowej 21, 05-600 Grójec, telefon: 48 664 20 52

• Areszt Śledczy w Radomiu

  ul. Wolanowska 120, 26-601 Radom, telefon: 48 613 10 00

• Areszt Śledczy w Warszawie-Białołęce

  ul. Ciupagi 1, 03-016 Warszawa, telefon: (22) 321-76-50 / (22) 811-15-37

• Areszt Śledczy w Warszawie-Grochów

  ul. Józefa Chłopickiego 71A, 04-275 Warszawa, telefon: 22 512 65 00

• Areszt Śledczy w Warszawie-Służewcu

  ul. Kłobucka 5, 02-699 Warszawa, telefon: 22 847 33 41

Areszty śledcze w województwie opolskim

• Areszt Śledczy w Opolu

  ul. Sądowa 4, 45-033 Opole, telefon: 77 454 56 47

Areszty śledcze w województwie podlaskim

• Areszt Śledczy w Białymstoku

  ul. Mikołaja Kopernika 21, 15-377 Białystok, telefon: 85 742 70 21

• Areszt Śledczy w Hajnówce

  ul. Warszawska 67, 17-200 Hajnówka, telefon: 85 683 20 07

• Areszt Śledczy w Suwałkach

  ul. Wojska Polskiego 29, 16-400 Suwałki, telefon: 87 565 12 07

Areszty śledcze w województwie pomorskim

• Areszt Śledczy w Gdańsku

  ul. Kurkowa 12, 80-803 Gdańsk, telefon: 58 323 10 00

• Areszt Śledczy w Słupsku

  ul. Sądowa 1, 76-200 Słupsk, telefon: 59 848 32 00

• Areszt Śledczy w Starogardzie Gdańsk

  ul. Tadeusza Kościuszki 30A, 83-200 Starogard Gdański, telefon: 58 775 92 00

• Areszt Śledczy w Wejherowie

  ul. Jana III Sobieskiego 302, 84-200 Wejherowo, telefon: 58 778 79 00

Areszty śledcze w województwie śląskim

• Areszt Śledczy w Bytomiu

  ul. Wrocławska 4, 41-902 Bytom, telefon: 32 388 62 10

• Areszt Śledczy Częstochowa

  ul. Mirowska 22, 42-202 Częstochowa, telefon: 34 370 60 00

• Areszt Śledczy Gliwice

  ul. o. Jana Siemińskiego 10, 44-100 Gliwice, telefon: 32 400 08 00

• Areszt Śledczy Katowice

  ul. Mikołowska 10, 40-957 Katowice, telefon: 32 208 44 02

• Areszt Śledczy Mysłowice

  ul. Karola Szymanowskiego 6, 41-400 Mysłowice, telefon: 32 222 27 32

• Areszt Śledczy w Sosnowcu

  ul. Radocha 25, 41-200 Sosnowiec, telefon: 32 292 48 75

• Areszt Śledczy Tarnowskie Góry

  ul. Opolska 17A, 42-600 Tarnowskie Góry, telefon: 32 392 75 00

Areszty śledcze w województwie świętokrzyskim

• Areszt Śledczy w Kielcach

  ul. Zagnańska 155, 25-563 Kielce, telefon: 41 331 40 91

Areszty śledcze w województwie warmińsko-mazurskim

• Areszt Śledczy w Elblągu

  ul. 12 Lutego 4a, 82-300 Elbląg, telefon: 55 611 21 09

Areszty śledcze w województwie wielkopolskim

• Areszt Śledczy w Ostrowie Wielkopolskim

  ul. Kardynała M. Ledóchowskiego 1, 63-400 Ostrów Wielkopolski, telefon: 62 595 21 00

• Areszt Śledczy w Poznaniu

  ul. Młyńska 1, 61-729 Poznań, telefon: 61 856 82 50

Areszty śledcze w województwie zachodniopomorskim

• Areszt Śledczy w Koszalinie

  ul. Młyńska 71, 75-950 Koszalin, telefon: 94 318 23 70

• Areszt Śledczy Szczecin

  ul. Kaszubska 28, 70-226 Szczecin, telefon: 91 480 91 00

Poręczenie majątkowe, czyli „kaucja”

Tak jak wspomniałam, tymczasowe aresztowanie może być „zamienione’ na poręczenie majątkowe, czyli kaucję. Jest to nieizolacyjny środek zapobiegawczy, często stosowany przez polskie sądy, obok dozoru policji i zakazu opuszczania kraju. Sąd orzekający o tymczasowym aresztowaniu może zatrzeć, że warunkiem zmiany tego środka, może być złożenie określonego poręczenia majątkowego, w wyznaczonym terminie. Terminy te są ogólnie krótkie, a oskarżony czy też jego poręczyciel mają niewiele czasu, aby przygotować wymaganą kwotę lub dokumenty. Istnieje możliwość wnioskowania o przedłużenie tego terminu, ale zawsze istnieje ryzyko, że sąd takiego wniosku nie uwzględni.

Przedmiotem poręczenia mogą być:

1.pieniądze (w formie gotówki czy też przelewu środków pieniężnych – zarówno w walucie polskiej, jak i obcej)
2.papiery wartościowe
3.zastaw (nie tylko na rzeczach ruchomych, ale również na prawach)
4.hipoteka

Sąd albo prokurator może uzależnić przyjęcie przedmiotu poręczenia majątkowego od wykazania przez osobę składającą poręczenie źródła pochodzenia tego przedmiotu. Zależy to od uznania organu i wymaga wydania stosownego postanowienia.  Na odmowę przyjęcia poręczenia, np. wskutek braku wykazania pochodzenia środków, stronie służy zażalenie do sądu wyższej instancji.

Ustawodawca nie sprecyzował, kto może złożyć poręczenie, Kodeks Postępowania Karnego wskazuje, że może to być oskarżony lub inna osoba – chodzi tutaj o osoby fizyczne. Poręczycieli może być kilku, a sąd lub prokuratora będzie sprawdzać czy poręczyciel będzie gwarantować prawidłowe zachowanie oskarżonego podczas postępowania.

Ważną kwestią pozostaje kwestia sposobu złożenia poręczenia, która jest uregulowana w Regulaminie urzędowania sądów powszechnych. Poręczenie majątkowe w postaci pieniędzy, papierów wartościowych lub przedmiotu zastawu składa się do depozytu danego sądu. Przyjęcie do depozytu odnotowuje się pokwitowaniem, które jest dołączone następnie do protokołu przyjęcia poręczenia. Jeśli poręczenie majątkowe ma być złożone w postaci pieniędzy, to można je wpłacić na rachunek wskazany przez sąd. Dowód wpłaty dołącza się do protokołu przyjęcia poręczenia. Z kolei przyjęcie poręczenia majątkowego w postaci hipoteki następuje przez dołączenie do protokołu przyjęcia poręczenia odpisu księgi wieczystej, stwierdzającego dokonanie wpisu hipoteki z tytułu poręczenia. Na tę ostatnią formę poręczenia majątkowego należy się przygotować poprzez złożenie we właściwym wydziale ksiąg wieczystych stosownego wniosku na formularzu KW-WPIS, który podlega opłacie 200 zł. Drugim ze sposobów jest skorzystanie z pomocy notariusza, który we własnym zakresie wysyła wniosek do sądu, jednak trzeba do tego doliczyć opłaty za usługę notarialną.

Nawet jeśli prokurator odmówi przyjęcia zastosowanego przez sąd poręczenia majątkowego, to należy pamiętać, że podejrzanemu i osobie składającej poręczenie przysługuje zażalenie. Warto pamiętać, że stanowiące przedmiot poręczenia wartości majątkowe ulegną przepadkowi albo ściągnięciu w razie ucieczki lub ukrycia się oskarżonego. Również w wypadku utrudniania postępowania karnego w inny sposób postępowania karnego, możliwe jest orzeczenie ich przepadku albo ich ściągnięcia.

Poręczenie majątkowe jest zwracane w przypadku zastosowania innego środka zapobiegawczego, a także w razie prawomocnego skazania oskarżonego na karę pozbawienia wolności z chwilą rozpoczęcia jej odbywania. W przypadku niezgłoszenia się do odbycia kary – stosuje się przepadek lub ściągnięcie przedmiotu poręczenia. Poręczenie majątkowe pozwala na uniknięcie aresztu, wobec tego warto dobrze przygotować się do złożenia wniosku o jego zastosowanie, a także na udowodnienie pochodzenia wartości będących przedmiotem poręczenia. Jego wysokość, a także relacja oskarżonego z poręczycielem mają stanowić motywację dla oskarżonego i poręczyciela, aby zapewnić prawidłowe zachowanie oskarżonego przez cały okres prowadzonego postepowania karnego.

Często zadawane pytania o areszt śledczy