Doręczenie komornicze w postępowaniu cywilnym – procedury, zasady i problemy praktyczne

Doręczenie komornicze w postępowaniu cywilnym to stosunkowo nowa instytucja prawa cywilnego, gdyż została wprowadzona dopiero w 2019 r. Jednakże obecnie jest jedną z najczęściej stosowanych przez sądy cywilne procedur i doczekała się już nawet jednej, sporej nowelizacji. Dlaczego jest aż tak istotna? Przede wszystkim dlatego, że w dużej mierze zdejmuje z sądów ciężar doręczenia pozwanemu pierwszego pisma w sprawie.

Czym jest doręczenie komornicze?

Zaczynamy postępowanie cywilne – składamy pozew albo wniosek, czekamy aż sąd sprawdzi nasze pismo pod kątem formalnym, a jeśli przejdzie ten test – sąd kieruje pismo do naszego przeciwnika (pozwanego w postępowaniu procesowym albo uczestnika postępowania w postępowaniu nieprocesowym), na adres, który w tym piśmie wskazaliśmy. Sąd dokonuje doręczeń przez pocztę. Zgodnie z zasadami doręczania pism procesowych w przypadku nieobecności adresata pod wskazanym adresem, na drzwiach lub w skrzynce pocztowej listonosz umieszcza zawiadomienie o złożeniu pisma w placówce pocztowej, czyli pozostawia awizo, ze wskazaniem, gdzie i kiedy pismo złożono, oraz z pouczeniem, że należy je odebrać w terminie siedmiu dni od dnia umieszczenia zawiadomienia. W przypadku bezskutecznego upływu tego terminu, czynność zawiadomienia listonosz powtarza. Jeśli, adresat, pomimo powtórnego zawiadomienia, przesyłki z poczty w terminie 14 dni nie odebrał – takie pismo było uznane za skutecznie doręczone i sąd mógł procedować w sprawie dalej. Stanowiło to fikcję doręczenia.

Po 2019 r. procedura doręczenia pierwszego pisma w sprawie wygląda tak samo, aż do chwili, w której pozwanemu minie wskazane 14 dni na odbiór awiza. Zgodnie z art. 139¹ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego (https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19640430296) jeśli pozwany będący osobą fizyczną, pomimo powtórzenia awiza, nie odebrał wysłanego pod wskazany adres pozwu, innego pisma procesowego lub orzeczenia wywołującego potrzebę podjęcia obrony jego praw, a w sprawie nie doręczono mu wcześniej żadnego pisma w sposób przewidziany w artykułach poprzedzających, przewodniczący zawiadamia o tym powoda albo wnioskodawcę, przesyłając mu odpis pisma sądowego dla pozwanego i zobowiązując do doręczenia tego odpisu pisma pozwanemu za pośrednictwem komornika. W praktyce wygląda to tak, że powód albo wnioskodawca otrzymują od sądu zapakowaną w kopertę przesyłkę ze swoim pismem, którego próbę doręczenia przeciwnikowi podjął już sąd. Od chwili doręczenia tej przesyłki powodowi, ma on równo dwa miesiące na to, aby poinformować sąd, że udało mu się doręczyć korespondencję pozwanemu za pośrednictwem komornika, przedkładając ku temu stosowny dowód albo musi dokonać zwrotu korespondencji wraz z dowodem na piśmie, że pozwany zamieszkuje pod adresem wskazanym w pozwie. Po bezskutecznym upływie tego terminu, sąd na podstawie art. 177 § 1 pkt 6 Kodeksu postępowania cywilnego fakultatywnie zawiesza postępowania z urzędu na okres trzech miesięcy.

Kiedy sąd zleca doręczenie komornicze?

Sąd zleca doręczenie komornicze, wtedy jeśli pozwany jest osobą fizyczną i nie odebrał, pomimo pozostawienia mu awiza, przesyłki kierowanej do niego z sądu. Jednakże w procedurze doręczenia komorniczego, nie chodzi o nieodebranie każdego pisma z sądu, tylko takiego, które jest pozwem lub innym pismem wszczynającym sprawę, orzeczeniem wywołującym potrzebę podjęcia obrony jego praw (np. wydanego nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym) lub innego pisma procesowego, jeśli wcześniej żadne inne pismo procesowe nie zostało doręczone tej osobie. Można uznać, że jeśli twojemu przeciwnikowi sąd nie doręczył nigdy w danym postępowaniu żadnego pisma lub orzeczenia, a ten przeciwnik nie odbiera poczty pod wskazanym przez ciebie adresem – sąd zleci ci doręczenie komornicze.

Od powyższej zasady obowiązują wyjątki, np. zgodnie z art. 139 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego  jeżeli adresat odmawia przyjęcia pisma, doręczenie uważa się za dokonane. W takim przypadku doręczający zwraca pismo do sądu z adnotacją o odmowie jego przyjęcia. Nawet jeśli adresat nie zapoznał się z treścią pisma znajdującego się w kopercie – obowiązuje fikcja doręczenia.

Po wprowadzeniu instytucji doręczenia komorniczego w 2019 r., ustawodawca zauważył potrzebę uregulowania w przepisach jeszcze jednej sytuacji, w której nie jest konieczne zastosowanie tej procedury. W nowelizacji z dnia 9 marca 2023 r., która weszła w życie w dniu 1 lipca 2023 r., dodano do przepisu art. 139¹ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego § 11, który wprowadził dodatkowe rozwiązanie – sąd ma obecnie możliwość odstąpić od doręczenia komorniczego, kiedy adresat nie odbiera pomimo dwukrotnego zawiadomienia przesyłki z poczty, jednakże jego adres wskazany przez powoda nie budzi wątpliwości, np. kiedy osoba ta występowała w innych postępowaniach sądowych i pod wskazanym adresem pisma faktycznie odbierała. Stanowi to wyraz zasady ekonomiki procesowej oraz odstąpienie od nakładania na stronę zbędnego obowiązku, skoro okoliczność zamieszkiwania adresata pod wskazanym adresem została de facto już wykazana.

Jak wygląda procedura doręczenia komorniczego krok po kroku?

Co dzieje się w sytuacji, gdy na powoda zostaje nałożony obowiązek doręczenia pisma sądowego za pośrednictwem komornika w postępowaniu cywilnym? Pierwszym krokiem, jaki powód powinien wykonać jest skierowanie wniosku o doręczenie korespondencji do właściwego komornika, tj. właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika, które jest mu znane. Pismo to winno zawierać wniosek o doręczenie pozwanemu korespondencji na wskazany przez powoda adres. Jako załączniki do ww. wniosku należy dołączyć:

– zobowiązanie sądu do doręczenia komorniczego,

– kopertę zawierającą pismo kierowane do dłużnika

– potwierdzenie uiszczenia opłaty od wniosku o doręczenie komornicze, która zgodnie z art. art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych wynosi 60,00 zł. W przypadku braku dołączenia, któregokolwiek z wymienionych załączników, komornik wezwie do ich uzupełnienia w terminie 7 dni pod rygorem zwrotu wniosku.

Kiedy komornik otrzyma wniosek wraz z załącznikami, podejmie próbę doręczenia komorniczego na wskazany przez nas adres. Jak to wygląda w praktyce? Komornik osobiście udaje się pod wskazany przez nas adres i ustala czy adresat faktycznie tam zamieszkuje, tj. puka bezpośrednio do drzwi, dzwoni na domofon. W przypadku braku odpowiedzi, dokonuje rozpytania wśród sąsiadów. Jeśli adresat przesyłki otworzy mu drzwi albo komornik wręcza mu osobiście pismo albo pozostawia zawiadomienie o możliwości jej odbioru w kancelarii komornika w terminie 14 dni od dnia pozostawienia zawiadomienia. Z kolei w sytuacji, kiedy zgodnie z relacjami sąsiadów komornik, mimo nieobecności adresata, ustali, że adresat pod wskazanym adresem mieszka – również pozostawia takie zawiadomienie. Z całej czynności komornik sporządza protokół, w którym oznacza datę, godzinę i przebieg czynności. Czasem bywa tak, że komornik nikogo nie zastał – ani adresata, ani jego sąsiadów, wobec czego może podjąć kilka prób tego doręczenia.

Co w przypadku, jeśli komornik nie ustali, że adresat wskazanym mieszka albo ustali, że adresat tam nie mieszka? Wtedy informuje o tym wnioskodawcę, wskazując na możliwość złożenia wniosku o podjęcie czynności zmierzających do ustalenia aktualnego adresu zamieszkania pozwanego. Taki wniosek podlega opłacie, która zgodnie z art. art. 41 ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych wynosi 40,00 zł. Po otrzymaniu prawidłowo opłaconego wniosku, komornik sądowy kieruje zapytania np. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Urzędu Skarbowego czy Krajowej Administracji Skarbowej w celu ustalenia, jakie adresy ww. podmiotach zostały przez pozwanego wskazane. Komornik może także korzystać z informacji posiadanych z urzędu, jeżeli aktualny adres zamieszkania adresata jest mu znany.

Po uzyskaniu ww. informacji komornik zawiadamia o tym na piśmie wnioskodawcę. Do nowelizacji, która nastąpiła w 2023 r., samo dysponowanie przez powoda nowymi adresami pozwanego i przedłożenie ich sądowi w terminie 2 miesięcy, wystarczało, aby uznać procedurę doręczenia komorniczego za skuteczną. Wtedy sąd wysyłał jeszcze raz korespondencję do pozwanego na wskazany przez nas, nowy adres pozwanego. Jednakże w 2023 r. treść obecnie obowiązującego przepisu art. 139¹ k.p.c. uległa zmianie – nie przewiduje już możliwości wskazania innego (nowego, kolejnego) adresu pozwanego. Jeśli zatem powód wskazuje jedynie nowy adres pozwanego, nie przedkładając dowodu doręczenia korespondencji sądowej, postępowanie podlega zawieszeniu na podstawie art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c. Wskutek nowelizacji, to na powodzie spoczywa bowiem obowiązek zweryfikowania adresu,  a często nawet i wielu adresów pozwanego w trybie art. 139¹ k.p.c. i doręczenia również tam korespondencji sądowej. Wobec tego, powód jest zobowiązany do tego, aby po raz kolejny skorzystać z procedury doręczenia komorniczego pod nowo ustalonym adresem pozwanego.

Terminy doręczenia komorniczego – ile to trwa?

Na doręczenie komornicze mamy ustawowy termin dwóch miesięcy, a dokładniej, w tym terminie mamy obowiązek złożenia do akt potwierdzenie doręczenia korespondencji pozwanemu za pośrednictwem komornika albo zwraca korespondencję wraz z dowodem na piśmie, że pozwany zamieszkuje pod adresem wskazanym w pozwie. Wobec tego, w stosunkowo krótkim terminie powód oraz komornik muszą wykonać szereg czynności – powód musi złożyć wniosek wszczynający procedurę doręczenia komorniczego, a komornik jest zobowiązany do podjęcia zgodnie z wnioskiem powoda doręczenia w terenie, a także, w przypadku takiej potrzeby – skierowania zapytań do właściwych instytucji o wskazanie aktualnego adresu pozwanego. Dopiero, gdy komornik wykona ciążące na nim obowiązki, powód ma możliwość złożenia pisma do sądu, które skutecznie zakończy procedurę doręczenia komorniczego.

W przypadku nieskutecznego doręczenia komorniczego, sąd stosownie do art. 177 § 1 pkt 6 Kodeksu postępowania cywilnego fakultatywnie zawiesza postępowania z urzędu na okres trzech miesięcy. W istocie, jest to wydłużenie terminu na doprowadzenie procedury doręczenia komorniczego do końca, o kolejne trzy miesiące. Co istotne, termin zawieszenia postępowania należy liczyć o dnia wydania postanowienia o zawieszeniu, a nie od dnia jego doręczenia, co często skraca ten okres o parę tygodni. W tym czasie powód ma czas, aby zgłosić kolejne wnioski o doręczenie korespondencji komornikowi, np. aby ten sprawdził w terenie ustalone przez niego adresy pozwanego. Kiedy komornikowi uda się ustalić, że pod danym adresem dłużnik mieszka – przedkładamy do sądu dowód w tym przedmiocie wraz z wnioskiem o podjęcie zawieszonego postępowania. Co w przypadku, kiedy komornik sprawdzi w terenie wszystkie ustalone przez siebie adresy, a nie znajdzie pozwanego pod żadnym z nich? Wtedy powód również do końca ww. trzy miesięcznego terminu musi podjąć konkretne działania – jest zobowiązany do złożenia do sądu dowodu, że pomimo należytych starań nie ustalił adresu zamieszkania dłużnika i może złożyć wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania wraz z wnioskiem o ustanowienie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu.

W sytuacji, w której sąd skieruje sprawę do doręczenia komorniczego, powód musi szybko i sprawnie działać, gdyż to na nim ciąży obowiązek ustalenia aktualnego miejsca zamieszkania pozwanego, a terminy w doręczeniu komorniczym tylko pozornie wydają się długie. Komornik również powinien szybko działać, gdyż sam czas na oczekiwanie na odpowiedź na skierowane do m.in. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych czy też Urzędu Skarbowego potrafi znacznie się wydłużyć. Warto również pamiętać, że pozwany może posługiwać się różnymi adresami w różnych instytucjach, zarówno adresami zameldowania, jak i zamieszkania. Powód powinien zweryfikować każdy z tych adresów, ponieważ w przeciwnym razie, w najgorszym przypadku, sąd może umorzyć postępowanie jeszcze zanim pozwany w ogóle dowie się o jego istnieniu.

Koszty doręczenia przez komornika – kto płaci?

Koszty doręczenia komorniczego ponosi z góry powód – czyli osoba, na której spoczywa obowiązek wykonania zobowiązania sądu do doręczenia adresatowi pozwu lub innego pisma, za pośrednictwem komornika. Zgodnie z art. art. 41 ust. 1 oraz ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych powód może ponieść dwie opłaty stałe:

– opłatę w kwocie 60 zł, którą należy uiścić od polecenia sądu bądź wniosku powoda za doręczenie adresatowi zawiadomień sądowych, pism procesowych oraz innych dokumentów sądowych

– opłatę w kwocie 40 zł, którą należy uiścić od wniosku o podjęcie czynności zmierzających do ustalenia aktualnego adresu zamieszkania adresata, czyli skierowania zapytań do właściwych instytucji, tj. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Urzędu Skarbowego czy Krajowej Administracji Skarbowej.

Następnie, po zakończonej procedurze doręczenia komorniczego, w związku z wydanym przez komornika przeprowadzającego tę procedurę postanowieniem o kosztach, powód może wnieść do sądu wniosek o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego ww. kosztów komornika wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się postanowienia do dnia zapłaty.

Co w przypadku, kiedy doręczeniu komorniczemu podlegało orzeczenie sądu, w którym sąd już orzekł o kosztach postępowania, np. nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym? Czy wtedy można takie koszty uzupełnić o koszty doręczenia komorniczego? Odpowiedź brzmi pozytywnie, a podstawę takiego wniosku stanowi art. 108¹ Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym, jeżeli w toku postępowania sąd nie orzekł o obowiązku poniesienia kosztów sądowych lub orzeczeniem nie objął całej kwoty należnej z tego tytułu, postanowienie w tym przedmiocie wydaje sąd, przed którym sprawa toczyła się w pierwszej instancji.

Problemy i niejasności związane z doręczeniem komorniczym

Instytucja doręczenia komorniczego jest instytucją nową w polskim prawie cywilnym, a od  2019 r. nasuwało się wiele problemów natury praktycznej, które częściowo zostały rozwiązane poprzez nowelizację, jaka miała miejsce w 2023 r.

Obecnie głównym problemem praktyki, pozostaje kwestia ustalenia nowych adresów pozwanego przez komornika – część sądów bardzo rygorystycznie wymaga, aby to powód poprzez kolejne doręczenia komornicze zweryfikował każdy ze znanych adresów pozwanego, co wiąże się z ponoszeniem przez powoda dodatkowych kosztów postępowania, a także znacznym wydłużeniem czasu rozpoznania, często prostej i nieskomplikowanej sprawy np. o zapłatę. Z kolei dla części sądów wciąż pozostają aktualne stare przepisy, zgodnie z którymi powód musi tylko wskazać sądowi nowy adres pozwanego, na który sąd wyśle po raz drugi tę samą korespondencję.

Innym praktycznym problemem związanym z doręczeniem pisma sądowego przez komornika jest trudność w ustaleniu, czy wskazana osoba faktycznie zamieszkuje pod podanym adresem. Często wynika to z prozaicznego faktu – komornik nie zna wizerunku pozwanego, dysponuje jedynie jego imieniem i nazwiskiem, czy datą urodzenia. Tymczasem sąsiedzi rzadko znają swoich współmieszkańców z nazwiska, co dodatkowo utrudnia identyfikację. Kolejnym wyzwaniem jest powszechność najmu mieszkań – dłużnicy często zmieniają miejsce zamieszkania lub celowo je ukrywają, co znacząco ogranicza skuteczność działań komornika. Powód może się przed tym zabezpieczyć już na bardzo wstępnym etapie nawiązania stosunku prawnego, np. poprzez wskazanie przez drugą stronę w umowie adresu, pod którym faktycznie będzie odbierać kierowaną korespondencję.

Podsumowanie – co warto zapamiętać?

Doręczenie komornicze, pomimo swojej nowości w polskim prawie cywilnym, jest instytucją na co dzień wykorzystywaną przez sądy. Nowelizacja z 2019 r. nałożyła na powoda dodatkowy obowiązek, czyli udowodnienie adresu zamieszkania pozwanego poprzez realną, fizyczną weryfikację tego miejsca, poprzez jego sprawdzenie w terenie.

Wykonanie zobowiązania sądu w zakresie doręczenia komorniczego wymaga od powoda szybkiego i sprawnego działania, wobec czego warto tutaj już skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, który współpracuje przy tych czynnościach ze sprawdzonymi komornikami, a także na bieżąco monitoruje upływ terminów sądowych i podejmuje w związku z tym odpowiednie działania.

Jeśli sąd nałożył na Ciebie obowiązek do doręczenia pozwu przez komornika albo planujesz złożyć pozew i nie wiesz, czy adres twojego przeciwnika jest prawidłowy, zapraszam do kontaktu z Kancelarią Adwokacką Adwokat Gabrieli Urszulak. Oferta usług Kancelarii Adwokackiej z zakresu prawa cywilnego znajduje się tutaj: https://adwokaturszulak.pl/prawo-cywilne/