Przedawnienie roszczeń w prawie cywilnym

Jakie roszczenia mogą się przedawnić

Kodeks Cywilny mówi wprost: przedmiotem przedawnienia są cywilnoprawne roszczenia o charakterze majątkowym. Roszczenia majątkowe to takie roszczenia, których wartość można wyrazić w pieniądzu. Z kolei przedawnieniu nie ulegają roszczenia niemajątkowe (np. o charakterze osobistym – dotyczące dóbr osobistych), roszczenia nie mające charakteru cywilnoprawnego czy też uprawnienia cywilnoprawne, np. powództwo o ustalenie stosunku prawnego lub prawa.

Roszczenia majątkowe i termin ich przedawnienia

Co do zasady termin przedawnienia roszczeń reguluje art. 118 Kodeksu Cywilnego https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU19640160093/U/D19640093Lj.pdf Zgodnie z brzmieniem tego artykułu, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata.

Rozkładając powyższy przepis na czynniki pierwsze wskazać należy, że przepisów szczególnych, do których odnosi się art. 118 k.c., jest sporo. Otóż, dla części z umów lub określonych roszczeń termin przedawnienia może być krótszy niż termin ogólny np. roszczenia z umowy o dzieło przedawniają się z upływem lat dwóch od oddania dzieła a jeżeli dzieło nie zostało oddane – od dnia, w którym zgodnie z treścią umowy miało być oddane (art. 646 Kodeksu Cywilnego). Inny przykład to przedawnienie roszczeń związanych z zachowkiem – zgodnie z art. 1007 § 1 Kodeksu Cywilnego, roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku oraz roszczenia spadkobierców o zmniejszenie zapisów zwykłych i poleceń przedawniają się z upływem lat pięciu od ogłoszenia testamentu.

Świadczenia okresowe to świadczenia powtarzające się w określonych odstępach czasu – np. roszczenie dotyczące czynszu z tytułu najmu lub dzierżawy, który musimy płacić co miesiąc, przedawni się w terminie trzech lat, a nie sześciu. W tym samym terminie przedawnią się roszczenia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czyli roszczenia związane z umowami zawieranymi przez przedsiębiorców.

Ostatnie zdanie przepisu art. 118 Kodeksu Cywilnego jest związane ze zmianą, jaka zaszła w prawie cywilnym w dniu 9 lipca 2018 r. – przed tą datą przedawnienie wynosiło dziesięć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz związane z prowadzeniem działalności gospodarczej trzy lata (czyli tutaj nie zaszła żadna zmiana). Ponadto, przedawnienie liczyło się od dnia wymagalności roszczenia, np. Twoje roszczenie było wymagalne w dniu 1 lipca 2005 r., to przedawniało się z upływem dziesięciu lat, równo w dniu 1 lipca 2015 r.  Ustawodawca, mając na uwadze problemy z liczeniem tych terminów, wprowadził ułatwienie – koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego czyli na 31 grudnia 2024 r. Dla przykładu: roszczenie stało się wymagalne w dniu 15 stycznia 2020 r., a przedawni się z dniem 31 grudnia 2026 r. Wyjątkiem pozostają terminy przedawnienia równe albo krótsze niż dwa lata, które znajdziemy w przepisach szczególnych. W ich przypadku liczenie terminu przedawnienia następuje w taki sam sposób, jak przed dniem 9 lipca 2018 r.

Roszczenia przeciwko konsumentowi i ich przedawnienie

Zgodnie z art. 22(1) Kodeksu Cywilnego za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Terminy przedawnienia określone w art. 118 Kodeksu Cywilnego dotyczą też roszczeń konsumenckich, jednakże zgodnie z treścią art. 117 (1) Kodeksu po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi.

Od czego zależy okres przedawnienia roszczeń cywilnoprawnych?

Zgodnie z treścią art. 120 § 1 Kodeksu Cywilnego bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Co to oznacza? Np. jeśli umowa najmu przewiduje, że mamy płacić czynsz do 10. dnia każdego miesiąca, to oznacza, że roszczenie wynajmującego o zapłatę czynszu jest wymagalne w 11. dniu miesiąca. Z kolei, jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie. Jeśli roszczenie nie jest wymagalne, należy wprowadzić je w stan wymagalności, czyli, np. wezwać dłużnika do zapłaty w określonym terminie – po jego upływie roszczenie stanie się wymagalne i zacznie biec termin przedawnienia.

Zawieszenie i przerwanie biegu przedawnienia roszczenia

W określonych przypadkach wskazanych w Kodeksie Cywilnym, bieg przedawnienia może ulec zawieszeniu lub przerwaniu. Bieg przedawnienia roszczeń nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu, przede wszystkim co do roszczeń objętych umową o mediację oraz roszczeń objętych wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej – bieg przedawnienia jest zawieszony na czas trwania tych postępowań. Jeśli chodzi o inne przykłady zawieszenia biegu przedawnienia to ważnym jest przedawnienie roszczeń przysługujących dzieciom przeciwko rodzicom – przez czas trwania władzy rodzicielskiej, czyli co do zasady do 18. roku życia dziecka. Bieg przedawnienia ulega zawieszeniu również, kiedy z powodu siły wyższej uprawniony nie może ich dochodzić przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw danego rodzaju – przez czas trwania przeszkody.

Z kolei bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. W skrócie: zainicjowanie sprawy sądowej przerywa bieg przedawnienia, a po każdym jego przerwaniu – przedawnienie biegnie na nowo. Jednakże, w razie przerwania przedawnienia przez czynność w postępowaniu przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki postępowanie to nie zostanie zakończone. Bieg przedawnienia może być również przerwany przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje.

Przedawnienie roszczeń na skutek orzeczenia lub ugody

Co w przypadku, kiedy wygraliśmy sprawę o roszczenie majątkowe, np. zapłatę – przez jaki czas, od uprawomocnienia się wyroku, możemy żądać, aby pozwany spełnił nałożony na niego przez sąd obowiązek?

Zgodnie z przepisami Kodeksu Cywilnego, roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do rozpoznawania spraw danego rodzaju albo orzeczeniem sądu polubownego, jak również roszczenie stwierdzone ugodą zawartą przed sądem albo sądem polubownym albo ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd przedawnia się z upływem sześciu lat. Jeżeli stwierdzone w ten sposób roszczenie obejmuje świadczenia okresowe, roszczenie o świadczenie okresowe należne w przyszłości przedawnia się z upływem trzech lat. Oznacza to, że w terminie sześciu lat (a w przypadku świadczeń okresowych – trzech lat), w przypadku braku dobrowolnego spełnienia obowiązku przez dłużnika, musimy zainicjować postępowanie egzekucyjne.

Prawidłowe stosowanie przepisów o przedawnieniu roszczeń cywilnych

Przedawnienie jest ważną instytucją prawa cywilnego, a jego prawidłowe zastosowanie często determinuje wynik sprawy – nawet istotne argumenty po stronie uprawnionego, nie mają znaczenia, kiedy dłużnik podniesie zasadny zarzut przedawnienia. W związku z tym dla prawidłowego stosowania przepisów o przedawnieniu kluczowe są następujące aspekty: ustalenie terminu wymagalności roszczenia, ustalenia terminu przedawnienia – sześcioletniego, trzyletniego albo wynikającego z przepisów szczególnych oraz ustalenie, czy termin biegu przedawnienia jest zawieszony czy też przerwany.

Kiedy przedawnienie roszczeń w prawie cywilnym nie ma zastosowania?

Istnieje pewna grupa roszczeń, które można zaliczyć do roszczeń majątkowych, lecz nie podlegają one przedawnieniu, a są to:

1. roszczenie windykacyjne dotyczące nieruchomości, czyli roszczenie właściciela o wydanie nieruchomości;

2. roszczenie negatoryjne przysługujące właścicielowi nieruchomości, czyli roszczenie właściciela o zaniechanie naruszeń własności nieruchomości oraz przywrócenie stanu zgodnego z prawem

3. roszczenie właściciela o wydanie rzeczy wpisanej do krajowego rejestru utraconych dóbr kultury – poprzednie przykłady dotyczą wyłącznie nieruchomości, jednakże jeśli jest to rzecz ruchoma wpisana do takiego rejestru – również roszczenie o jej wydanie nie podlega przedawnieniu

4. roszczenie o zniesienie współwłasności rzeczy ruchomej i nieruchomej

Ponadto, nie podlegają przedawnieniu roszczenia niemajątkowe np. wynikające z naruszenia dóbr osobistych czy istniejące w stosunkach prawnorodzinnych.

Najczęściej zadawane pytania o przedawnienie roszczeń