Różnice między separacją a rozwodem

W życiu małżeńskim mogą pojawić się momenty, gdy para decyduje się na rozstanie. W takich sytuacjach często pojawia się pytanie: co wybrać – separację czy rozwód? Wyjaśnienie obu pojęć, a także podobieństw i różnic między nimi znajdziesz w treści artykułu.

Czym jest separacja?

Separacja to tak naprawdę rozstanie się małżonków, którzy widzą jeszcze szanse na uratowanie swojego małżeństwa. Separacja może być faktyczna lub formalna, jednakże ich wspólnym elementem pozostaje zupełny rozkład pożycia. Wspólne pożycie to ogół więzi między małżonkami na każdej płaszczyźnie: duchowej, fizycznej i gospodarczej. Co to oznacza w praktyce? Zanik więzi gospodarczej przejawia się chociażby w osobnym mieszkaniu czy też niezałatwianiem wspólnych spraw codziennych związanych z prowadzeniem domu. Więź duchowa zanika wtedy, kiedy zanikają uczucia między małżonkami. Z kolei do rozpadu więzi fizycznej dochodzi wtedy, kiedy małżonkowie zaniechali współżycia fizycznego. Rozpad tych trzech więzi musi być zupełny, ale nie trwały.

Separacja dzieli się na faktyczną oraz formalną. Pierwsza z nich istnieje wtedy, kiedy małżonkowie żyją w rozłączeniu, np. w dwóch różnych miejscach, lecz nie formalizują tego stanu i w praktyce występują, jako „standardowe” małżeństwo. Z kolei separacja formalna (lub inaczej prawna) to separacja orzeczona wyrokiem sądowym. Jest to instytucja sformalizowana, a do jej orzeczenia muszą zajść obligatoryjne przesłanki, które reguluje Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy (https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU19640090059/U/D19640059Lj.pdf). Musi dojść do zupełnego rozkładu pożycia między małżonkami – sąd będzie badał i prowadził postępowanie dowodowe, czy opisane wyżej więzi ustały. Jednakże, nawet w sytuacji, w której doszło do takiego rozkładu, sąd nie orzeknie separacji, jeśli wskutek niej miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków albo jeżeli z innych względów orzeczenie separacji byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Ostatni z tych warunków jest ogólny i często zależy od konkretnej sprawy, odnosi się bowiem do wartości moralnych, etycznych oraz obyczajowych, jakie panują w społeczeństwie. Przykładem takiej sprawy może być sytuacja, w której jeden z małżonków jest ciężko chory, a orzeczenie separacji mogłoby negatywnie wpłynąć na jego zdrowie.

Czym jest rozwód?

Rozwód to instytucja prawa rodzinnego, która oznacza rozwiązanie związku małżeńskiego na żądanie jednego lub obojga małżonków. Obok śmierci jednego z małżonków, uznania małżonka za zmarłego czy też unieważnienia małżeństwa, jest to okoliczność oficjalnie kończąca małżeństwo. Rozwód jest możliwy wtedy, kiedy doszło do zupełnego i trwałego rozkładu pożycia małżeńskiego. Czyli, tak jak przy separacji, wszystkie trzy więzi łączące małżonków: duchowa, fizyczna oraz gospodarcza muszą się rozpaść, lecz przy rozwodzie ten rozkład musi być trwały. W Polsce orzeczenie rozwodu jest możliwe wyłącznie na podstawie orzeczenia sądu, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego. Sąd orzeka rozwód na podstawie żądania małżonków – jednego lub obojga. Sąd jest związany żądaniem małżonków, a więc może rozwiązać związek małżeński przez rozwód z wyłącznej winy jednego z małżonków, z winy obojga małżonków albo nie orzekając o winie. W przypadku rozwodu, Sąd zawsze pyta małżonków, czy widzą szanse na uratowanie małżeństwa, a odpowiedź co do zasady, dla orzeczenia rozwodu, powinna być negatywna.

Różnice i podobieństwa między rozwodem a separacją.

Są to dwie instytucje prawa rodzinnego, do obu dochodzi głównie wskutek długotrwałego kryzysu małżeńskiego, jednakże przy separacji małżonkowie widzą szansę na wyjście z tej sytuacji. Rozwód zawsze będzie orzeczony na podstawie wyroku sądu, a separacja może być niesformalizowana. W przypadku rozwodu musi nastąpić zupełny i trwały rozkład więzi małżeńskich, a z kolei w przypadku separacji ten rozkład powinien być wyłącznie zupełny. Sąd przy orzekaniu separacji oraz rozwodu bierze pod uwagę dobro małoletnich dzieci małżonków, jeśli takie posiadają, a także zasady współżycia społecznego, czyli wartości moralne, etyczne i obyczajowe. Jednakże przy rozwodzie istnieje trzecia negatywna przesłanka: sąd nie rozwiąże małżeństwa przez rozwód, jeśli żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładowi pożycia, a drugi z małżonków nie wyraża zgody na rozwód. Małżonkowie pozostający w separacji nie mogą zawrzeć nowego związku małżeńskiego, a rozwiedzeni już mają taką możliwość.  Jeżeli wymagają tego względy słuszności, małżonkowie pozostający w separacji obowiązani są do wzajemnej pomocy, a w przypadku rozwodu sąd może orzec we wskazanych w ustawie przypadkach obowiązek alimentacyjny względem małżonka.  

Różnice pomiędzy separacją a rozwodem występują również w kwestii opłat sądowych: w przypadku zgodnego żądania małżonków w zakresie separacji opłata wynosi 100 zł, a w przypadku separacji spornej – 600 zł. Z kolei w przypadku rozwodu opłata od pozwu wynosi zawsze 600 zł, lecz jeśli sąd rozwiąże małżeństwo przez rozwód na zgodne żądanie małżonków – małżonek, który zainicjował postępowanie otrzyma zwrot połowy tej opłaty. Jeśli chodzi o podobieństwa, to separacja formalna powoduje skutki takie, jak rozwód. Jednakże, wraz z jej zniesieniem, skutki te ustają, a w przypadku rozwodu są trwałe. Orzeczenie separacji skutkuje zaistnieniem rozdzielności majątkowej małżonków, a zniesienie separacji oznacza powstanie z mocy prawa ustawowego ustroju małżeńskiego. Z kolei rozwód skutkuje całkowitym ustaniem ustroju wspólności majątkowej małżonków. Małżonkowie pozostający w separacji, tak jak małżonkowie rozwiedzeni, nie dziedziczą po sobie zgodnie z ustawą, wygasa również roszczenie o zachowek po zmarłym małżonku. Ponadto, wzmianka o separacji zostaje wpisana do aktu małżeństwa. W przypadku orzeczenia separacji sąd również orzeka o władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi, alimentach, kontaktach wspólnym mieszkaniu stron.

Główne podobieństwa różnice pomiędzy separacją a rozwodem znajdują się w tabeli poniżej.

Separacja czy rozwód – które rozwiązanie będzie dla nas lepsze?

Wszystko zależy od Twojej sytuacji i relacji z drugim małżonkiem. Jeśli widzisz szanse na uratowanie małżeństwa – lepszym wyborem pozostanie separacja. Jednak jeśli uważasz, że Twoje małżeństwo powinno ulec definitywnemu się zakończeniu, to odpowiednim wyborem będzie wniesienie pozwu o rozwód. Separacja jest wybierana często przez osoby, które ze względu na swoje przekonania religijne, nie decydują się na rozwiązanie małżeństwa przez rozwód. Oprócz tego separacja formalna pomoże ci sformalizować pewne sprawy, zwłaszcza majątkowe w czasie faktycznego rozstania z małżonkiem.

Postępowanie dotyczące orzeczenia przez sąd separacji jest postępowaniem zdecydowanie rzadszym niż postępowanie rozwodowe. Jednakże sąd powinien rozpoznać taką sprawę szybciej niż sprawę o rozwód z orzekaniem o winie. W przypadku zgodnej woli małżonków co do rozwodu – takie sprawy kończą się z reguły po przeprowadzeniu jednej rozprawy. Jeżeli nie wiesz czy w Twojej sprawie orzeczenie separacji czy rozwodu i chcesz w tym zakresie uzyskać wsparcie prawne – zapraszam do nawiązania kontaktu. Przyjrzę się Twojej sprawie i zaproponuję odpowiednią strategię działania. Pełna oferta usług Kancelarii Adwokackiej Gabrieli Urszulak z zakresu prawa rodzinnego znajduje się tutaj: https://adwokaturszulak.pl/prawo-rodzinne/

Często zadawane pytania o różnice między separacją a rozwodem